Zamek w Świerklańcu (Stary Zamek)

Pierwszy zamek w Świerklańcu, z początku XI w. był prawdopodobnie siedzibą starosty Bolesława Chrobrego. W 1179 roku  Kazimierza Sprawiedliwego nadał zamek Mieszkowi, księciu raciborskiemu. Po wielu zmianach jakie zaszły na terenie dawnego księstwa bytomskiego w 1489 roku ziemię bytomską wraz z zamkiem w Świerklańcu kupił książę opolski Jan II Dobry z rodu Piastów za kwotę 19 000 florenów.  W 1526 roku zamek w Świerklańcu i Bytom przeszły na własność margrabiego Jerzego Hohenzollerna, księcia Karniowa. Od 1623 roku zamek stał się główną siedzibą – rodu Henckel von Donnersmarck. Po podziale rodziny na linie (w 1671roku) był własnością linii świerklaniecko-tarnogórskiej. W XIX wieku zamek został przebudowany w stylu neogotyckim. W 1945 roku wraz z wejściem Armii Czerwonej obiekt rozgrabiono i zniszczono. W 1957 roku Wojewódzki Konserwator Zabytków wpisał ruiny do rejestru zabytków. W 1960 roku podjęto decyzję o odrestaurowaniu murów z okresu średniowiecza. 20 grudnia 1961 roku Ministerstwo Kultury i Sztuki podjęło decyzję o odbudowie zamku. Jednak Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Tarnowskich Górach zleciło rozbiórkę ruin.Wojewódzki Konserwator Zabytków dowiedział się o zniszczeniu zamku 30 listopada 1962 roku...

źródło:archiwalia

Pocztówka z II poł. XIXw.

źródło:archiwalia

Zamek w Rudzie Śląskiej

Początki zamku datuje się na koniec XIV wieku. Był siedzibą rodu Rudzkich. W 1543 roku zamek stał się własnością Jana Gierałtowskiego (właściciela zamku w Chudowie więcej). W czasie wojny trzydziestoletniej budowla została zniszczona. Zachowały się opisy z drugiej połowy XVII wieku przestawiające go jako bardzo podupadły. W XVIII wieku doprowadzono do odbudowy zamku,  przekształcono go w pałacową rezydencję. Kolejną przebudową zajął się ród Ballestremów, natomiast pod koniec XIX wieku nadano zamkowi wygląd w stylu neogotyckim.

Wejście Armii Czerwonej w 1945 roku na Górny Śląsk doprowadziło, tak jak w przypadku wielu innych górnośląskich zamków i pałaców do podpalenia i splądrowania obiektu. Pozostałość została rozebrana w latach 50-tych na polecenie władz. Do dziś zachował się niewielki fragment ruin. W dobrym stanie  znajdują się piwnice zamkowe.

W 2009 roku ruiny zostały przekazane Fundacji „Zamek Chudów” która chce podjąć się jego restauracji wraz z odnową znajdującego się w pobliżu ruin domu Karola Goduli.

Według legend zamek mieli zbudować przebywający na Górnym Śląsku templariusze. Tajemnicą owiany jest również zamkowy tunel, którego drugi koniec znajdował się prawdopodobnie w okolicach oddalonego o ok. 700m. kościoła w Zabrzu – Biskupicach. Obok zamku znajdował się dom Karola Goduli 

Widokówka z II poł. XIXw. przedstawiająca zamek po przebudowie

źródło: archiwalia

Dom Karola Goduli, w tle zamek

źródło: dziennikzachodni.pl

Ruiny zamku

źródło: materiały własne

źródło: materiały własne

Zejście do piwnic

źródło: Fundacja "Zamek Chudów"

Pałac Tiele-Wincklerów w Bytomiu - Miechowicach

Budowa pałacu trwała w latach 1812-17. Fundatorem przedsięwzięcia był Igancy Domes.  Pałac został zbudowany dla córki Domesa, Marii. W 1832 roku(bądź 1833 roku, brak jednoznacznych źródeł) Maria poślubiła Franza Winkclera, zdolnego i pracowitego gornośląskiego przedsiębiorcę. W 1844 roku rozbudowano pałac w stylu angielskiego gotyku. Około 1860 dobudowano skrzydła. W 1925 roku został sprzedany spółce kopalnianej – Preussengrube AG.

27 stycznia 1945 roku wchodząca na Górny Śląsk Armia Czerwona dokonała grabieży i podpalenia pałacu. W 1954 roku wysadzono ruiny. Do dziś zachowały się fragmenty oficyny pałacowej. Najbardziej charakterystycznym symbolem pałacu była tzw. „jaskółcza wieża”. 110-metrowa, ośmioboczna konstrukcja. Jej nazwa została zaczerpnięta od znajdującej się nad wejściem płaskorzeźby przedstawiającej gniazdo jaskółek.

Dookoła ruin znajduje się założony w XIX wieku park, który wraz  z pozostałościami po pałacu został wpisany do rejestru zabytków w 1995 roku.

Pocztówka z I poł. XX wieku

źródło:archiwalia

Pozostałości oficyny

źródło: materiały własne

Pozostałości oficyny

źródło: materiały własne

Pozostałości oficyny

źródło: materiały własne

Pocztówka z ok. 1936 roku

źródło:archiwalia

Pałac w II poł. XIX wieku

źródło:archiwalia

Zamek Piastowski w Gliwicach

Początki gliwickiego zamku datowane są na XIV wiek. Do wieży obronnej dobudowano część mieszkalną. W XV wieku zamek stał się siedzibą książęcą, przeprowadzono kolejną rozbudowę.

W latach 1430-1431 Gliwice były jednym z głównych bastionów husytyzmu na Śląsku. Stanowiły siedzibę przywódcy husytów Zygmunta Korybutowicza. Po zdobyciu miasta przez wojska katolickie i wygnaniu oponentów, zamek zniszczono. Miasto podjęło się jego odbudowy

W 1561 roku zamek został wydzierżawiony Fryderykowi Zetrissowi. W ciągu kolejnych wieków obiekt pełnił różne funkcje, od arsenału, przez więzienie po folwark. Ulegał ciągłym przebudowom. Od XVI wieku do 1945 roku obiekt nazywano Dworem Cetrycza (Zettritz Hof). W 1959 roku został gruntownie odrestaurowany i stał się częścią Muzeum w Gliwicach. W latach 2005-2008 miała miejsce rewitalizacja obiektu.

Zamek na pocztówce z początków XX wieku

źródło: http://www.muzeum.gliwice.pl

źródło: http://www.muzeum.gliwice.pl

źródło:http://www.muzeum.gliwice.pl

źródło: http://www.muzeum.gliwice.pl

 

Pałac Ballestremów w Pławniowicach

Obecny pałac wzniesiono w latach 1882-1885 (zastąpił pałac z 1737 roku); zaprojektował go Konstanty Heidenreich z Kopic. Budowę zlecił hrabia Franciszek II Ballestrem, koszt budowy wyniósł 386.000 ówczesnych marek.

Obok pałacu, w 1881 r. wzniesiono tzw. „Kavalier Haus” (Dom Kawalera) przeznaczony dla  starszego syna hrabiego. Później Dom Kawalera pełnił funkcję luksusowego apartamentu dla gości. W 1885 roku założono park, posadzono kilkaset gatunków roślin m.in. drzewa egzotyczne: miłorząb japoński, cypryśnik błotny, choinę kanadyjska i kilka gatunków magnolii. W skrzydle południowo-zachodnim zbudowano kaplicę Niepokalanego Poczęcia NMP, która została konsekrowana 15 października 1885 r. i  służyła  jako kościół parafialny.

Ballestremowie rezydowali w pałacu do początku 1945 roku. W styczniu 1945 r. hrabia Mikołaj Ballestrem musiał uciekać z Pławniowic. Zbliżała się Armia Czerwona. Podobnie, jak wielu Ślązaków schronił się w Dreźnie. Zginął w gruzach miasta, 13 lutego 1945 r. na skutek amerykańskich nalotów dywanowych.

 Po stacjonującej armii sowieckiej pozostały zdewastowane meble i wnętrza pałacu, skradziono cenne wyposażenie m.in. kolekcje porcelany, sreber i naczyń. Obiekt na szczęście przekazano  do dyspozycji władz kościelnych. Ustanowiona została samodzielna parafia z własnym kościołem parafialnym i plebanią, większą część pałacu otrzymały przesiedlone ze Lwowa Siostry Benedyktynki od Nieustającej Adoracji Najświętszego Sakramentu, które przebywały tu do 1976 roku. Oprócz klasztoru i parafii w pałacu mieściły się biura administracji Państwowego Gospodarstwa Rolnego.

W miarę upływu lat pałac pozbawiony opieki konserwatorskiej niszczał przez zaniedbanie. Od 1989 r. zarządcą pałacu jest  dyrektor Ośrodka Edukacyjno – Formacyjnego Diecezji Gliwickiej, ksiądz dr Krystian Worbs; dzięki jego staraniom doprowadzono do remontu, który zakończyl się w 1993 r.

W 2007 r. Zespół pałacowo-parkowy w Pławniowicach otrzymał nagrodę w konkursie Generalnego Konserwatora Zabytków „Zabytek Zadbany". 

źródło:materiały prywatne

Dom Kawalera

źródło:materiały prywatne

Pomnik Giovanniego Babtisty Angelo von Ballestrem di Castellengo

źródło:materiały prywatne

źródło:materiały prywatne

źródło:materiały prywatne

Pamiątkowa tablica na murze przy parku pałacowym

źródło:materiały prywatne

Pałac Donnersmarcków w Nakle Śląskim

Pałac Donnersmarcków w Nakle Śląskim jest jednym z najmłodszych pałaców Górnego Śląska. Jego historia liczy niespełna 160 lat. W rękach rodu Henckel von Donnersmarck Nakło Śląskie znalazło się w końcu  XVII w. W XIX w. panem ziemi nakielskiej był hrabia Hugon I Henckel von Donnersmarck, jeden z najbogatszych magnatów przemysłowych Śląska,  kuzyn księcia Guido Henckel von Donnersmarck ze Świerklańca. Budowę pałacu ukończono w 1858 roku.

Początkowo miał służyć Donnersmarckom jako rezydencja letnia (główną siedzibę tej linii rodziny stanowił pałac w Wolfsbergu w Karyntii ). Według podań  Hugo I zbudował pałac dla swej drugiej żony, Laury von Kaszonyi. Niestety, nieznane są nazwiska projektantów pałacu, natomiast istnieją domysły, które za autorów uznają wiedeńskich  architektów - Johanna Romano von Ringe i Augusta Schwendenwein von Lanauberg.  Pałac posiada oryginalny, neogotycki charakter. Uznaje się go za wyjątek pośród siedzib górnośląskiej szlachty. W 1890 r., czyli po śmierci Hugona I, nieco go przebudowano, m.in. podwyższono wieżę. Do 1905 r. właścicielką dóbr nakielskich była żona Hugona, Laura, która zmarła bezpotomnie. Po jej śmierci postanowiono sprzedać należące do niej ziemie oraz posiadłości; wyjątek stanowił pałac w Nakle. Stał się siedzibą najstarszego syna Hugona, Łazarza IV.  

Po przejęciu części Górnego Śląska przez II Rzeczpospolitą w 1921 r. rodzina pozostała w Nakle i  stałą się lojalnymi obywatelami państwa polskiego.  II wojna światowa i idące wraz z nią zmiany zmusiły Donnersmarcków do wyjazdu. Gdy do Nakła Śląskiego zbliżał się front, wyemigrowali do Szwajcarii. Nigdy nie przyjęli niemieckiego obywatelstwa i posługiwali się przedwojennymi polskimi paszportami.

W 1945 r. dobra Donnersmarcków zostały przejęte przez komunistyczną Polskę, pałac przeznaczono na szkołę rolniczą. Rezydencja uległa licznym zmianom. Sale przedzielono ścianami,  przerobiono je na klasy. W dawnej kaplicy mieściły się umywalnie i toalety… W 1999 r. pałac w Nakle Śląskim stał się własnością Powiatu w Tarnowskich Górach. Od 1 stycznia 2013 r. działa tu Centrum Kultury Śląskiej. Jedną z największych atrakcji pałacu jest słynny sejf Donnersmarcków, w którym przechowywano pieniądze z wyścigów konnych (za czasów Hugona I były to główne zawody tego typu na Górnym Śląsku).

źródło: archiwalia

źródło: materiały prywatne

źródło: materiały prywatne

źródło: materiały prywatne

Drzewo genealogiczne Donnersmarcków

źródło: materiały prywatne

Brama parkowa

źródło: materiały prywatne

Zamek w Chudowie

Zamek w Chudowie to jeden z bardziej znanych zamków Górnego Śląska, chętnie odwiedzany przez mieszkańców okolicznych miast, miłośników rekonstrukcji historycznych oraz… motocyklistów, którzy w tym miejscu prowadzą regularne zloty. Uroku dodaje mu legenda mówiąca o powiązaniach z Templariuszami.

Renesansowy zamek został wzniesiony przez Jana Saszowskiego (vel Gierałtowskiego) z Gierałtowic, w miejscu średniowiecznych zabudowań (prawdopodobnie warowni) w latach 30-tych XVI wieku. Do 1632 roku znajdował się w rękach Gierałtowskich. Najlepszy okres w historii zamku to XVII wiek. Budowla była w rękach rodziny Foglarów, według źródeł w tym czasie obiekt należał do jednych z najwspanialszych na Górnym Śląsku. Odbywały się tam liczne bale i przyjęcia.  Od 1768 roku zamek zmieniał właścicieli, jego świetność zaczęła zanikać

Od 1837 roku właścicielem zamku był Aleksander von Bally, przebudował zamek, zmienił jego renesansowy wygląd. Przywracając mu średniowieczny charakter, zgodnie z obowiązującą, modą. W  tym czasie obok zamku zbudowano bardzo duży budynek gospodarczy, w którym znalazł się m.in. browar. W 1875 roku wybuchł pożar, który zniszczył zamek. Obiekt został rozebrany i przekształcony w romantyczną ruinę, co było wówczas bardzo popularne. Ruina powoli niszczała.

W 1995 roku powstała fundacja „Zamek Chudów”, która podjęła się dzieła rekonstrukcji obiektu oraz przypomnienia o jego kulturalnym znaczeniu.  Od 1999 roku fundacja zaczęła prowadzić prace badawcze na terenie zamku. Do 2004 roku odbudowano zamkową wieżę, w której obecnie mieści się muzeum.  Od 1996 roku ośrodek pełni również funkcję kulturalno- oświatową, organizowane są inscenizacje historyczne, zloty, koncerty, projekcje filmowe, występy kabaretowe oraz najważniejsza impreza „Jarmark Średniowieczny”.

Więcej o historii zamku:  D. Adamska, R. Heś, R. Szołtysek, Dzieje zamku w Chudowie

Lokalizacja zamku:  https://www.google.pl/maps/place/50°13'25.2"N+18°46'19.9"E/@50.223655,18.772183,17z/data=!3m1!4b1!4m2!3m1!1s0x0:0x0?hl=pl

Źródło: R. Kurpiunn, Entrissenes Land Bilder aus Oberschlesien Gleiwitz 1922

Źródło: zbiory prywatne

Źródło: Muzeum Zamku w Chudowie

Źródło; malanowicz.eu