Historia śląskiej szlachty - film dokumentalny

Polecam Czytelnikom bardzo interesujący film dokumentalny poświęcony górno i dolnośląskiej szlachcie. W ciekawy i przystępny sposób pokazano, jak zawiłe były losy nie tylko tych ludzi, ale również regionu. Całości dopełniają wywiady z potomkami śląskiej szlachty oraz bardzo dobre ujęcia m.in. górnośląskich zamków i pałaców (zarówno archiwalne, jak i współczesne).

Cześć pierwsza

Część druga

Część trzecia

Cześć czwarta

Pałac w Mosznej

Obecny pałac powstał w 1896 roku, po pożarze, który częściowo zniszczył barokową budowlę stojącą w tym samym miejscu. Pomysłodawcą budowy był Franz Hubert von Tiele-Winckler. Pałac posiada 365 pokoi i 99 wież oraz rozległy park, gdzie znajduje się cmentarz rodzinny.

Gościem pałacu często bywał cesarz niemiecki, który lubił polować w tych stronach. Specjalnie dla niego dobudowano zachodnie skrzydło pałacu. Syn Franza Huberta - Claus Peter doprowadził do roztrwonienia rodzinnego majątku. Umierając bezdzietnie usynowił syna swojego kuzyna, przekazując mu resztę majątku i tytuł hrabiowski. Rodzina mieszkała w pałacu do 1945 roku. Później musiała uciekać przed nadciągającą Armią Czerwoną. Po wojnie starano się zagospodarować pałac. W latach 1972-2013 mieścił się w nim szpital psychiatryczny, wcześniej był popularnym miejscem wypoczynku agentów bezpieki.  

Pocztówka z początków XXw.

źródło: archiwalia

Widok współczesny

źródło: materiały własne

Widok współczesny

źródło: materiały własne

Widok współczesny

źródło:materiały własne

Widok współczesny

źródło: materiały własne

Cmentarz rodzinny

źródło: materiały własne

Pałac w Świerklańcu (Mały Wersal)

Świerklaniecki pałac stanowił prezent dla Blanki de Paiva - żony Guida von Donnersmarcka. Wybudowany został w 1876 roku na wzór francuskiego Wersalu. Zbudowany został na 2000 dębowych pali, które wbito na głębokość 10 metrów, aby budowla utrzymała się na podmokłym terenie. Pałac liczył 99 pokoi, zaprojektował go Hector Lefuel, twórca Luwru, nadworny architekt Napoleona III.  Obok pałacu postawiono tzw. Dom Kawalera (obecnie zwany Pałacem Kawalera) częstym gościem tego budynku był cesarz Wilhelm II, który chętnie polował wraz z Donnersmarckami.

Pałac został splądrowany i zniszczony przez wchodzącą na Górny Śląsk Armię Czerwoną. Resztki ruin wysadzono w latach 60. XX wieku. Z pięknego pałacu pozostały basen, fontanny, taras, Pałac Kawalera oraz rzeźby i brama pałacowa (stanowiąca bramę wejściową do śląskiego ZOO).  Zabrzańskie lwy znajdujące się przed wejściem do parku przy ul. 3-go maja również pochodzą ze świerklanieckiego pałacu.

Pod parkiem znajduje się szereg tuneli, które łączyły Mały Wersal z Pałacem Kawalera. Pojawił się pomysł, aby udostępnić je turystom w przyszłości.

Brama pałacowa stanowiąca wejście do Śląskiego Ogrodu Zoologicznego

źródło: https://www.facebook.com/schlossneudeck

Pocztówka z początków XX w.

źródło: https://www.facebook.com/schlossneudeck

Pocztówka z początków XX w.

źródło: Muzeum w Tarnowskich Górach

Pocztówka z początków XX w.

źródło: https://www.facebook.com/schlossneudeck

Pocztówka z I poł. XX w.

źródło: https://www.facebook.com/schlossneudeck

Ruiny pałacu ok. 1960 r.

źródło: https://www.facebook.com/schlossneudeck

Kościół parkowy

źródło: materiały własne

źródło: materiały własne

                                                                  źródło: materiały własne

źródło: materiały własne

źródło: materiały własne

źródło: materiały własne

źródło: materiały własne

źródło: materiały własne

Zamek w Świerklańcu (Stary Zamek)

Pierwszy zamek w Świerklańcu, z początku XI w. był prawdopodobnie siedzibą starosty Bolesława Chrobrego. W 1179 roku  Kazimierza Sprawiedliwego nadał zamek Mieszkowi, księciu raciborskiemu. Po wielu zmianach jakie zaszły na terenie dawnego księstwa bytomskiego w 1489 roku ziemię bytomską wraz z zamkiem w Świerklańcu kupił książę opolski Jan II Dobry z rodu Piastów za kwotę 19 000 florenów.  W 1526 roku zamek w Świerklańcu i Bytom przeszły na własność margrabiego Jerzego Hohenzollerna, księcia Karniowa. Od 1623 roku zamek stał się główną siedzibą – rodu Henckel von Donnersmarck. Po podziale rodziny na linie (w 1671roku) był własnością linii świerklaniecko-tarnogórskiej. W XIX wieku zamek został przebudowany w stylu neogotyckim. W 1945 roku wraz z wejściem Armii Czerwonej obiekt rozgrabiono i zniszczono. W 1957 roku Wojewódzki Konserwator Zabytków wpisał ruiny do rejestru zabytków. W 1960 roku podjęto decyzję o odrestaurowaniu murów z okresu średniowiecza. 20 grudnia 1961 roku Ministerstwo Kultury i Sztuki podjęło decyzję o odbudowie zamku. Jednak Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Tarnowskich Górach zleciło rozbiórkę ruin.Wojewódzki Konserwator Zabytków dowiedział się o zniszczeniu zamku 30 listopada 1962 roku...

źródło:archiwalia

Pocztówka z II poł. XIXw.

źródło:archiwalia

Zamek w Rudzie Śląskiej

Początki zamku datuje się na koniec XIV wieku. Był siedzibą rodu Rudzkich. W 1543 roku zamek stał się własnością Jana Gierałtowskiego (właściciela zamku w Chudowie więcej). W czasie wojny trzydziestoletniej budowla została zniszczona. Zachowały się opisy z drugiej połowy XVII wieku przestawiające go jako bardzo podupadły. W XVIII wieku doprowadzono do odbudowy zamku,  przekształcono go w pałacową rezydencję. Kolejną przebudową zajął się ród Ballestremów, natomiast pod koniec XIX wieku nadano zamkowi wygląd w stylu neogotyckim.

Wejście Armii Czerwonej w 1945 roku na Górny Śląsk doprowadziło, tak jak w przypadku wielu innych górnośląskich zamków i pałaców do podpalenia i splądrowania obiektu. Pozostałość została rozebrana w latach 50-tych na polecenie władz. Do dziś zachował się niewielki fragment ruin. W dobrym stanie  znajdują się piwnice zamkowe.

W 2009 roku ruiny zostały przekazane Fundacji „Zamek Chudów” która chce podjąć się jego restauracji wraz z odnową znajdującego się w pobliżu ruin domu Karola Goduli.

Według legend zamek mieli zbudować przebywający na Górnym Śląsku templariusze. Tajemnicą owiany jest również zamkowy tunel, którego drugi koniec znajdował się prawdopodobnie w okolicach oddalonego o ok. 700m. kościoła w Zabrzu – Biskupicach. Obok zamku znajdował się dom Karola Goduli 

Widokówka z II poł. XIXw. przedstawiająca zamek po przebudowie

źródło: archiwalia

Dom Karola Goduli, w tle zamek

źródło: dziennikzachodni.pl

Ruiny zamku

źródło: materiały własne

źródło: materiały własne

Zejście do piwnic

źródło: Fundacja "Zamek Chudów"

Pałac Tiele-Wincklerów w Bytomiu - Miechowicach

Budowa pałacu trwała w latach 1812-17. Fundatorem przedsięwzięcia był Igancy Domes.  Pałac został zbudowany dla córki Domesa, Marii. W 1832 roku(bądź 1833 roku, brak jednoznacznych źródeł) Maria poślubiła Franza Winkclera, zdolnego i pracowitego gornośląskiego przedsiębiorcę. W 1844 roku rozbudowano pałac w stylu angielskiego gotyku. Około 1860 dobudowano skrzydła. W 1925 roku został sprzedany spółce kopalnianej – Preussengrube AG.

27 stycznia 1945 roku wchodząca na Górny Śląsk Armia Czerwona dokonała grabieży i podpalenia pałacu. W 1954 roku wysadzono ruiny. Do dziś zachowały się fragmenty oficyny pałacowej. Najbardziej charakterystycznym symbolem pałacu była tzw. „jaskółcza wieża”. 110-metrowa, ośmioboczna konstrukcja. Jej nazwa została zaczerpnięta od znajdującej się nad wejściem płaskorzeźby przedstawiającej gniazdo jaskółek.

Dookoła ruin znajduje się założony w XIX wieku park, który wraz  z pozostałościami po pałacu został wpisany do rejestru zabytków w 1995 roku.

Pocztówka z I poł. XX wieku

źródło:archiwalia

Pozostałości oficyny

źródło: materiały własne

Pozostałości oficyny

źródło: materiały własne

Pozostałości oficyny

źródło: materiały własne

Pocztówka z ok. 1936 roku

źródło:archiwalia

Pałac w II poł. XIX wieku

źródło:archiwalia

Zamek Piastowski w Gliwicach

Początki gliwickiego zamku datowane są na XIV wiek. Do wieży obronnej dobudowano część mieszkalną. W XV wieku zamek stał się siedzibą książęcą, przeprowadzono kolejną rozbudowę.

W latach 1430-1431 Gliwice były jednym z głównych bastionów husytyzmu na Śląsku. Stanowiły siedzibę przywódcy husytów Zygmunta Korybutowicza. Po zdobyciu miasta przez wojska katolickie i wygnaniu oponentów, zamek zniszczono. Miasto podjęło się jego odbudowy

W 1561 roku zamek został wydzierżawiony Fryderykowi Zetrissowi. W ciągu kolejnych wieków obiekt pełnił różne funkcje, od arsenału, przez więzienie po folwark. Ulegał ciągłym przebudowom. Od XVI wieku do 1945 roku obiekt nazywano Dworem Cetrycza (Zettritz Hof). W 1959 roku został gruntownie odrestaurowany i stał się częścią Muzeum w Gliwicach. W latach 2005-2008 miała miejsce rewitalizacja obiektu.

Zamek na pocztówce z początków XX wieku

źródło: http://www.muzeum.gliwice.pl

źródło: http://www.muzeum.gliwice.pl

źródło:http://www.muzeum.gliwice.pl

źródło: http://www.muzeum.gliwice.pl